Daga Mohamed Malick Fall, Wakilin Majalisar Ɗinkin Duniya kuma Mai Kula da Harkokin Jin Kai a Najeriya
Mata a Najeriya da duniya baki ɗaya suna fuskantar sabbin katanga a kowace rana. katangar da aka gina bisa tarihi, al’adu, da tsoro. Yanzu kuma, duniyar dijital ta zama sabon fagen gwagwarmaya.
Duk da ci gaban da aka samu, mata har yanzu ba su da cikakken damar shiga siyasa, shugabanci, da tattalin arziki.
Amma, Najeriya ta samu ci gaba. Mata da dama suna shiga siyasa, kasuwanci, da shugabanci. Damarori suna ƙaruwa amma har yanzu akwai shinge. Ayyuka da yawa sun rage. Hanyar zuwa daidaito ba ta kammala ba tukuna.
A cewar Binciken Ƙungiyar Jama’a da Lafiya na 2024, kashi 21 cikin 100 na mata masu shekaru 15 zuwa 49 sun taɓa fuskantar tashin hankali na jiki ko na jima’i. Wannan na nufin cewa mace ɗaya cikin biyar.
Duk da raguwar adadin tashin hankali na jiki daga kashi 31 zuwa 19, da na jima’i daga kashi 9 zuwa 5, lambar ba ta iya bayyana zafin da mata ke sha ba. Amma tana nuna cewa sauyi yana yiwuwa.
Sai dai yayin da tashin hankali na jiki ke raguwa, wata sabuwar barazana ta taso: tashin hankali na dijital. Ana kai wa mata hari ta kafafen sada zumunta, ana kwaikwayon su, ana yada hotunan batsa na ƙarya, har ma ana yi musu barazana ta saƙon sirri. Wannan cin zarafi yana toshe murya a siyasa, yana katse ilimi, yana kuma barazana ga rayuwar yau da kullum.
A duniya, kashi 16 zuwa 58 cikin 100 na mata sun ce sun taɓa fuskantar cin zarafi na dijital. Sabbin fasahohi kamar Basirar Ƙirƙira (Artificial Intelligence) suna ƙara tsananta matsalar, inda bincike ya nuna cewa kashi 90 zuwa 95 cikin 100 na abun cikin deepfake mata ake nufin. Fasaha da ya kamata ta haɗa mu da ƙarfafa mu, ana amfani da ita wajen ƙara tsoro da rashin daidaito.
Najeriya ta riga ta kafa dokoki kamar Dokar Hana Tashin Hankali Akan Mutane ta 2015, amma akwai buƙatar ƙarfafa aiwatar da su. Gwamnati na da rawar jagoranci wajen ƙarfafa Dokar Laifukan Yanar Gizo, horar da jami’an tsaro, da samar da tsarin ƙasa na tsaron yanar gizo.
Haka kuma, kamfanonin fasaha dole su ɗauki matakai na kare mata, su inganta tsare-tsaren dandalin yanar gizo, su tallafa harsunan gida, su kuma yi aiki tare da gwamnati da al’umma.
Al’umma gaba ɗaya, kafafen yada labarai, shugabannin gargajiya da na addini, iyaye, malamai, da matasa, suna da rawar da za su taka. Su wayar da kai, su tallafa wa masu tsira, su kalubalanci al’adu marasa kyau, su kuma inganta girmamawa da alhakin dijital.
Jigon Kwanaki 16 na Ayyukan Wayar da Kai na wannan shekara, “UNiTE! Ƙare Cin Zarafi na Dijital Akan Mata da ’Yan Mata”, yana tunatar da mu cewa wannan ba matsalar sirri ba ce, kalubale ne na al’umma. Sauya shi nauyi ne na kowa da kowa.
Makomar da muke nema ita ce wacce kowace mace da yarinya za ta kasance cikin tsaro a yanar gizo da wajen yanar gizo. Wacce fasaha ke ƙara murya maimakon ta ɓoye ta. Wacce kowace mace za ta iya mafarki, ta yi burin rayuwa, ta jagoranci ba tare da tsoro ba.
Murya ba ta karye ba. Kuma lokaci ya yi da za mu tabbatar da hakan.